Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies klikając przycisk Ustawienia. Aby dowiedzieć się więcej zachęcamy do zapoznania się z Polityką Cookies oraz Polityką Prywatności.
Ustawienia

Szanujemy Twoją prywatność. Możesz zmienić ustawienia cookies lub zaakceptować je wszystkie. W dowolnym momencie możesz dokonać zmiany swoich ustawień.

Niezbędne pliki cookies służą do prawidłowego funkcjonowania strony internetowej i umożliwiają Ci komfortowe korzystanie z oferowanych przez nas usług.

Pliki cookies odpowiadają na podejmowane przez Ciebie działania w celu m.in. dostosowania Twoich ustawień preferencji prywatności, logowania czy wypełniania formularzy. Dzięki plikom cookies strona, z której korzystasz, może działać bez zakłóceń.

Więcej

Tego typu pliki cookies umożliwiają stronie internetowej zapamiętanie wprowadzonych przez Ciebie ustawień oraz personalizację określonych funkcjonalności czy prezentowanych treści.

Dzięki tym plikom cookies możemy zapewnić Ci większy komfort korzystania z funkcjonalności naszej strony poprzez dopasowanie jej do Twoich indywidualnych preferencji. Wyrażenie zgody na funkcjonalne i personalizacyjne pliki cookies gwarantuje dostępność większej ilości funkcji na stronie.

Więcej

Analityczne pliki cookies pomagają nam rozwijać się i dostosowywać do Twoich potrzeb.

Cookies analityczne pozwalają na uzyskanie informacji w zakresie wykorzystywania witryny internetowej, miejsca oraz częstotliwości, z jaką odwiedzane są nasze serwisy www. Dane pozwalają nam na ocenę naszych serwisów internetowych pod względem ich popularności wśród użytkowników. Zgromadzone informacje są przetwarzane w formie zanonimizowanej. Wyrażenie zgody na analityczne pliki cookies gwarantuje dostępność wszystkich funkcjonalności.

Więcej

Dzięki reklamowym plikom cookies prezentujemy Ci najciekawsze informacje i aktualności na stronach naszych partnerów.

Promocyjne pliki cookies służą do prezentowania Ci naszych komunikatów na podstawie analizy Twoich upodobań oraz Twoich zwyczajów dotyczących przeglądanej witryny internetowej. Treści promocyjne mogą pojawić się na stronach podmiotów trzecich lub firm będących naszymi partnerami oraz innych dostawców usług. Firmy te działają w charakterze pośredników prezentujących nasze treści w postaci wiadomości, ofert, komunikatów mediów społecznościowych.

Więcej
Środa, 21 lutego 2024
Imieniny: Eleonora, Feliks, Kiejstus
pochmurno
9°C
Kliknij aby, przetłumaczyć stronę za pomocą Google Tłumacz

HISTORIA

Miasto Szczekociny w herbie ma miecz w słup (pionowo) stojący na czerwonym polu. W heraldyce miejskiej symbol ten może wyrażać jedno z najistotniejszych praw miast średniowiecznych, wynikające z lokacji na prawie niemieckim. Symbolizuje on tzw. „ius gladii”, czyli jurysdykcje sięgającą kary śmierci. Najstarsze pisane wzmianki o Szczekocinach pochodzą z 1307r. Istotną przesłanką do założenia miasta było istnienie dość znaczącej osady, funkcjonującej na skrzyżowaniu ówczesnych szlaków handlowych. Inicjatywa ta wyszła od Piotra Odrowąża, dziedzica tych terenów, który jako pierwszy z rodziny Szczekockich piastował ważne urzędy i dostojeństwa w Królestwie Polskim w czasach Kazimierza Wielkiego i Ludwika Węgierskiego. Przez wieki Szczekociny spełniały rolę lokalnego ośrodka administracyjno-gospodarczego. Na przełomie XIV i XV miasto było siedzibą rodu rycerskiego Odrowążów. Okres świetności miasta przypada na wiek XVI. Szczekociny to prężny ośrodek gospodarczy. W mieście istniały cechy rzemieślnicze: garncarzy, piekarzy, krawców, kuśnierzy, kołodziejów, bednarzy, stolarzy, ślusarzy, sukienników i piwowarów. Włodarzami dóbr w tym okresie byli Oleśniccy, Jordanowie i Korycińscy. Miasto zostało zniszczone doszczętnie w okresie wojen szwedzkich. Dopiero w XVIII wieku następuje powolny rozwój. Szczekociny staja się własnością Franciszka Dembińskiego i Urszuli z Morsztynów Dembińskiej. Dzięki ich funduszom udaje się odbudować większość budynków miejskich.

Jan Chrzciciel Lampi, Portret damy z nutami (Urszula z Morsztynów Dembińska) ok. 1789r.
Jan Chrzciciel Lampi, Portret damy z nutami (Urszula z Morsztynów Dembińska) ok. 1789r.


 W latach osiemdziesiątych XVIII w. gruntownej przebudowie ulega kościół parafialny pw. Św. Bartłomieja. Dembińscy wznieśli również istniejący do dziś pałac, którego gościem już w 1787 r. był król Stanisław August Poniatowski. W okresie Powstania Kościuszkowskiego 6 czerwca 1794 roku pod Szczekocinami rozegrała się nierówna bitwa miedzy wojskami dowodzonymi przez Tadeusza Kościuszkę a przeważającymi siłami prusko – rosyjskimi. W bitwie zginęli generałowie Wodzicki i Grochowski. Śmiertelnie ranny został chłopski bohater spod Racławic Bartosz Głowacki.

„Bitwa pod Szczekocinami”

„Bitwa pod Szczekocinami”
Obraz autorstwa: Zofii Fabjańskiej, Urszuli Pytlarskiej, Urszuli Kowalczyk, Mirosława Szreniawskiego.

W XIX wieku Szczekociny należą do Łubieńskich, Czackich, Halpertów. Na terenie miasta dominuje drobny handel, tkactwo, szewstwo. Założono tu niewielką fabrykę płótna i destylarnie. Podobnie jak szereg małych miast Królestwa Kongresowego, Szczekociny utraciły prawa miejskie w 1870 roku, by odzyskać je ponownie w roku 1923. W tym czasie poważna siłę ekonomiczną zaczyna stanowić w mieście ludność żydowska, która coraz chętniej osiedla się w Szczekocinach, znajdując tutaj przychylny klimat i dobre sąsiedztwo. Okres dwudziestolecia międzywojennego utwierdza status miasta jako lokalnego ośrodka administracyjnego i gospodarczego. W tym okresie miasto osiąga największą w swoich dziejach liczbę ludności 6240.W Szczekocinach powstają liczne organizacje społeczno – politycznej, banki oraz szkoła średnia.


Rynek w Szczekocinach XX-lecie międzywojenne

Rynek w Szczekocinach XX-lecie międzywojenne
 

Okres okupacji niemieckiej spowodował ogromne spustoszenie wśród szczekocińskiej społeczności, szczególnie ludności żydowskiej, którą poddano bezwzględnej eksterminacji. Zginęło prawie dwa tysiące mieszkańców Szczekocin, w tym cała ludność żydowska. Stan zabudowań uległ zniszczeniu w 75%.

Rynek w Szczekocinach Rok 1939

Rynek w Szczekocinach Rok 1939

 

Ciekawe dzieje mają również wsie wchodzące w skład gminy Szczekociny:

  • Bonowice – wymieniona w dokumencie z roku 1257 w liczbie wsi dających dziesięcinę Klasztorowi w Zawichoście. W roku 1527 przełożona Klasztoru Św. Andrzeja w Krakowie sprzedaje Pietraszowi za Szczekocin wójtostwo we wsiach Grabiec i Bonowice za 80 grzywien [Kod. Małop. 53, 293]. W połowie XV wieku ma 14 łanów kmiecych, 2 sołtysie i folwark. Łany kmiecie i folwark dają dziesięcinę klasztorowi (Klarysek) a sołtysowo Kościołowi w Szczekocinach [Długosz, L. B., II, 214].
  •  Brzostek – wieś wspomniana u Długosza [T I, str. 18]. Dziedzicami jej w XV wieku byli Prandota Szreniawita i Gaworek herbu Rawa.
  • Drużykowa – w XV wieku dziedzicami byli Abraham Ulkowski herbu Gryf i Wilhelm Godziemba [Długosz, I, 29].
  • Goleniowy – w 1306 roku Straż z Końskich zastawia Goleniowy i Chebdze za 250 grzywien Janowi Muskacie, biskupowi krakowskiemu, jako wynagrodzenie za szkody, pożogi, gwałty, ucisk i więzienie kmieci dokonywane w dobrach biskupich [Katalog Krak. I, 150]. Acta Camerila Apostolica, w latach 1346- 58 wymieniają kościół w Goleniowach (de Golenów) płacący Świętopietrze. W lutym 1353 biskup Bodzanta wydaje w Krakowie dokument, w którym zaznacza, że w Goleniowach Otto, Kantor Sandomierski, kanonik krakowski, kanclerz Państwa postawił „de novo” kościół i uposażył go dwoma łanami pola w własnej posiadłości i karczmą w Chebdzach. Kościół ten dzięki Ottonowi otrzymał dziesięcinę z Tarnowej Góry. Zaś Długosz w L. B. II 102 mówi: Goleniowa, Wieś mająca kościół parafialny z cegły wymurowany, który Otto z Mstyczowa, prepozyt gnieźnieński i kanclerz herbu Lis w roku 1360 postawił. W XVII wieku dziedzicem Goleniów był Wespazjan Kochowski, znany poeta. Tradycja mówi, że dawniej zamek (dwór) stał między Chałupkami i Szczekocinami, przy trakcie, gdzie dziś stoi figura św. Jana Nepomucena.
  • Grabiec – wieś wspomniana w roku 1332, kiedy to Jolanta, przełożona klasztoru Klarysek w Krakowie sprzedaje sołtystwo w tej wsi, Janowi z Kurzelowa. W roku 1357 Prakseda, przełożona, sprzedaje też sołtystwo Pietraszowi ze Szczekocin [Kod. Mołop I 223, 244]. Wieś ta słynna jest również z utworzenia tu 4 sierpnia 1940 r. (w gospodarstwie Pana Jana Paska) Batalionów Chłopskich. W tworzeniu tej podziemnej armii brał udział późniejszy generał dywizji Franciszek Kamiński – komendant BCh.
  • Ołudza – pierwsze wzmianki z roku 1198, w dokumentach Holuza, Holucza, Oluza, Oludza. Bolesław Wstydliwy fundując klasztor Klarysek w Zawichoście w 1257 r. nadaje mu w uposażeniu między innymi dziesięciny z Ołudzy [Kod. Dypl. Małop 53, 71, 75]. U Długosza raz podawana, jako należąca do parafii Kidow [Lib. Ben. III, 8], drugi raz w parafii Irządze [III, 325]. W wieku XV wieś należy do Klasztoru miechowskiego. Był tu folwark klasztorny, pasieka, sadzawka, karczma, młyn i jeden zagrodnik. Pozniesieniu klasztoru wieś staje się wsią rządową. Dobra rządowe Ołudza oddzielone zostały od dóbr rządowych Rokitno w roku 1856 i składały się z folwarku Ołudza 388 mórg i folwarku Bonowice – 98 mórg i 1628 mórg lasu.
  • Ołudza Wola – w XIX wieku wchodzi w skład dóbr rządowych Ołudza.
  • Przyłęk – zwany Przyłękiem Szlacheckim. Pierwszy drewniany Kościół w Przyłęku w roku 1412 wznieśli i wyposażyli – Prandota i Wyzga, dziedzice Przylega za zgodą Piotra Wysza biskupa krakowskiego. W połowie XV wieku stał w Przyłęku kościół parafialny, którego kolatorami byli Jan i Prandota Szreniawici. 9 października 1560 r. Marian Przyłęcki, sędzia i burgrabia krakowski, dziedzic miejscowy, wydzierżawił od miejscowego plebana Stanisława Stomnickiego na 3 lata uposażenie probostwa i wieś Kluczyce. Wkrótce tenże Marian Przyłęcki zamienia miejscowy kościół w zbiór ariański. Dopiero po 30 latach staraniem Grotów, Pągowskich, Prandoty i Jana Przyłęckiego, kościół zostaje zwrócony katolikom. Na początku XVII wieku z Przyłęckich wyróżniali się Stefan Marian z Przyłęku Przyłęcki, który w 1628 r. studiował na Uniwersytecie w Bolinii i Achacy Przyłęcki, Kasztelan oświęcimski oraz ksiądz Stanisław Przyłęcki, kanonik Poznański, sekretarz króla (1647 r.). Obecny kościół murowany ufundowała w roku 1780 Justyna z Raczyńskich Moszczańska, dziedziczka wsi, kasztelanowa santocka.
  • Rędziny – w XVII wieku Randzyny. Na początku XVI wieku dziesięcina z pól dworskich szła dla plebana w Chrząstowie, miała wartość około seksageny [Laski, L.B., I. 561].
  • Rokitno – zwana Rokitno Rządowe. W dokumencie uposażenia Klasztoru Klarysek w Zawichoście z dnia 2 marca 1257 r. Bolesław Wstydliwy daje wieś kościelną Rokitno. Po najeździe tatrsim wskutek spustoszenia Zawichostu wieś staje się własnością klasztoru SW. Andrzeja w Krakowie. W 1319 r. Wirchosłwawa poleca osadzenie wsi na prawie niemieckim, sołtysom Boguniowi i Wrotkonowi (braciom). Mieli oni prawo trzymać dwie jatki: chlebna i mięsna. W połowie XV wieku stoi w Rokitnie kościół drewniany p.w. Św. Marii Magdaleny. W 1581 r. wieś należy do Szafrańca. Pierwotny kościół uległ spaleniu dlatego też ksiądz Seweryn Kromer, proboszcz miejscowy w roku 1624 buduje nowy kościół drewniany, konsekrowany w 1629 r. przez biskupa Tomasza Oborskiego, Sufragana Krakowskiego. W roku 1639 Ksenia klasztoru Św. Andrzeja w Krakowie Eufrozyna Stanisławska na prośbę Ówczesnego proboszcza księdza Piotra Żarskiego ofiaruje dla tutejszego kościoła obraz Matki Bożej Pocieszenia. W roku 1876 ksiądz Władysław Ineman wraz z parafinami buduje nowy, murowany kościół.
  • Kaszczor – w dokumencie z roku 1364 Clastor. Wroku 1365 Kazimierz Wielki, król Polski pozwala klasztorowi św. Andrzeja (Klatysek) w Krakowie, założyć przy karcznie klasztornej zwanej Clastor koło wsi Rokitno, przy drodze z Żarnowca do Lelowa, miasto na prawie niemieckim. Wójt z ławnikami ma sądzić sprawy większe i mniejsze. Osada otrzymuje targi tygodniowe [Kod. Małop I, 325]. Lokalizacja miasta nie doszła jednak do skutku.
  • Siedliska – w XV wieku wieś była własnością Tęgoborskich herbu Bylina, według reg. pob. Powiatu krakowskiego z roku 1490 wieś Siedliska należy do parafii Pilica. W roku 1581 wieś należała do parafii Nankło i była w części własnością Andrzeja Tęgoborskiego, Walerego Otfinowskiego i Bartłomieja Tęgoborskiego. W okresie międzywojennym właścicielami Siedliska są Komorowscy. W okresie II wojny światowej w majątku tym przebywa Franciszek Starowieyski- słynny malarz. Z rodu Komorowskich z Siedliska wywodzi się Anna Komorowska, której córka Matylda d’UDEKEM d’ACOZ, została żoną księcia Filipa – belgijskiego następcy tronu, czyli przyszła królowa Belgii.
  • Starzyny – w wieku XV należy do parafii Nakło, własność Piotra i Abrahama herbu Godziemba, z łanów kmiecich dziesięcinę płacono w Seceminie, a z 4 folwarków dziesięcinę płacono plebanowi w Nakle [Długosz L. B., II, 217]. W 1581 r. mieli tu część: Marcin Przyłęcki, Stanisław Psarski, Kasper Lipieński, Sebastian Daleski, Bak, Druszkowski.
  • Szyszki – w roku 1581 wieś Szyszki w parafii Nakło była własnością Otwinowskiego (według reg. pob. powiatu lelowskiego). A oto przykład współczesnej architektury w Szyszkach.
  • Tęgobórz – w połowie XV wieku jest własnością Stanisława Tęgoborskiego (miała 7 łanów kmiecich, 2 zagrody), folwark, z którego dziesięcinę płacono plebanowi w Nakle. [Długosz L. B., II, 219]. W roku 1581 jej część należy do Mateusza Szczepanowskiego.
DO GÓRY
Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Przeglądasz tę stronę w trybie offline.
Przeglądasz tę stronę w trybie online.